{"id":1437,"date":"2021-06-02T16:09:45","date_gmt":"2021-06-02T16:09:45","guid":{"rendered":"https:\/\/dev6.buchanan-solutions.com\/draft\/?page_id=1437"},"modified":"2021-06-02T16:27:33","modified_gmt":"2021-06-02T16:27:33","slug":"suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/","title":{"rendered":"Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochta"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"1437\" class=\"elementor elementor-1437 elementor-16\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-69399c1 elementor-section-stretched elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"69399c1\" data-element_type=\"section\" data-settings=\"{&quot;stretch_section&quot;:&quot;section-stretched&quot;}\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-9f502d7\" data-id=\"9f502d7\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b1f9ccc elementor--h-position-center elementor--v-position-middle elementor-arrows-position-inside elementor-pagination-position-inside elementor-widget elementor-widget-slides\" data-id=\"b1f9ccc\" data-element_type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;navigation&quot;:&quot;both&quot;,&quot;autoplay&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;pause_on_hover&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;pause_on_interaction&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;autoplay_speed&quot;:5000,&quot;infinite&quot;:&quot;yes&quot;,&quot;transition&quot;:&quot;slide&quot;,&quot;transition_speed&quot;:500}\" data-widget_type=\"slides.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-swiper\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-slides-wrapper elementor-main-swiper swiper\" role=\"region\" aria-roledescription=\"carousel\" aria-label=\"Slides\" dir=\"ltr\" data-animation=\"fadeInUp\">\n\t\t\t\t<div class=\"swiper-wrapper elementor-slides\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-repeater-item-375fab0 swiper-slide\" role=\"group\" aria-roledescription=\"slide\"><div class=\"swiper-slide-bg elementor-ken-burns elementor-ken-burns--in\" role=\"img\" aria-label=\"Alphabet Stone at Kilmalkedar\"><\/div><div class=\"elementor-background-overlay\"><\/div><div class=\"swiper-slide-inner\" ><div class=\"swiper-slide-contents\"><div class=\"elementor-slide-heading\">Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochta<\/div><div class=\"elementor-slide-description\">T\u00e1 Corca Dhuibhne ag cur thar maoil le stair agus le beatha an chreidimh<\/div><\/div><\/div><\/div>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-397f2daa elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"397f2daa\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-1f1ba167\" data-id=\"1f1ba167\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-94e008c elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"94e008c\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u00e1 Corca Dhuibhne ag cur thar maoil le stair agus le beatha an chreidimh<\/p><h2>R\u00e9amhr\u00e1<\/h2><p>(Deintear a thuilleadh pl\u00e9 anseo th\u00edos ar na su\u00edomhanna agus ar na gn\u00e9ithe go bhfuil cl\u00f3 trom orthu.)<\/p><p>N\u00ed fios cathain a th\u00e1inig an Chr\u00edosta\u00edocht go h\u00c9irinn ar dt\u00fais, ach t\u00e1 fhios againn go raibh pobal Cr\u00edostaithe anseo go luath sa ch\u00faigi\u00fa c\u00e9ad. N\u00ed fol\u00e1ir n\u00f3 gur thug misin\u00e9irithe \u00e9ags\u00fala an creideamh go h\u00e1iteanna \u00e9ags\u00fala sa t\u00edr. (N\u00edl aon arg\u00f3int ann go dt\u00e1inig P\u00e1draig riamh chomh fada aduaidh le Corca Dhuibhne!) Thiocfadh an creideamh isteach tr\u00edd an dteangmh\u00e1il leis an saol R\u00f3mh\u00e1nach chomh maith. Ghabh muintir na h\u00c9ireann an creideamh nua ch\u00fathu f\u00e9in chomh dl\u00fath sin n\u00e1r cl\u00e1ra\u00edodh riamh oiread is mairt\u00edreach amh\u00e1in sa t\u00edr. Pobail bheaga ab ea na lonna\u00edochta\u00ed eaglasta is t\u00faisce a bh\u00ed ann, lena n\u2011easpag f\u00e9in i\u00a0gceannas ar gach ceann acu, ach faoi l\u00e1r an s\u00e9\u00fa haois, bh\u00ed c\u00f3ras de mhainistreacha ar bun, le ab i\u00a0gceannas ar gach pobal neamhsple\u00e1ch, agus is mar sin a bh\u00ed go ceann na gc\u00e9adta bliain, fi\u00fa chomh d\u00e9anach leis an 12\u00fa haois i\u00a0n\u2011\u00e1iteanna. \u00d3n 12\u00fa haois ar aghaidh, \u00e1fach, c\u00edtear oird na manach ag teacht \u00f3n M\u00f3r\u2011Roinn isteach go h\u00c9irinn, agus c\u00e9 nach bhfuil aon fhianaise choincr\u00e9ideach againn go raibh a leith\u00e9id d\u2019fhond\u00faireacht i\u00a0gCorca Dhuibhne, b\u2019fh\u00e9idir go dtiocfadh ceann chun solais lena thuilleadh taighde.<\/p><p>Is \u00f3 cheann de na treabhanna a bh\u00ed ina gc\u00f3na\u00ed anseo go d\u00e9anach i\u00a0nAois an Iarainn n\u00f3 go luath sna Me\u00e1n\u2011Aoiseanna a th\u00e1inig ainm na leithinise, Corca Dhuibhne. C\u00e9 go bhfuil ladhar shu\u00edomhanna mainistreacha sa leithinis, gach seans nach raibh aon mhainistir mh\u00f3r ann, ar sc\u00e1la Chluain Mhac N\u00f3is n\u00f3 Ard Mhacha, c\u00e9 go l\u00e9ir\u00edonn taighde a deineadh le d\u00e9ana\u00ed gur shu\u00edomh t\u00e1bhachtach \u00e9 Cill Maoilch\u00e9adair, a bhu\u00ed cuid mh\u00f3r lena cheangal leis an mb\u00f3thar oilithreachta, Cos\u00e1n na Naomh. Ag an bpointe ba mh\u00f3 a bh\u00ed an Chill, is d\u00f3cha go raibh s\u00e9 isteach is amach le cuid de na su\u00edomhanna m\u00f3ra eaglasta eile sa t\u00edr gur fearr an cur amach at\u00e1 inniu againn orthu; inniu f\u00e9in, is f\u00e9idir teacht ar ghn\u00e9ithe a bhaineann leis an gCill agus iad leata amach thar limist\u00e9ar fairsing. Go ginear\u00e1lta, is su\u00edomhanna beaga iad na mainistreacha sa leithinis, su\u00edomhanna eaglasta le cla\u00ed timpeall orthu; b\u2019fh\u00e9idir gur ar an bpobal \u00e1iti\u00fail a dheinidis freastal, agus go raibh d\u00e1ileadh geograf\u00fail orthu cos\u00fail leis na liosanna (lonna\u00edochta\u00ed le cla\u00ed timpeall orthu ina mb\u00edodh feirmeoir\u00ed gustalacha na linne ag maireachtaint, c. an 6\u00fa haois go dt\u00ed an 10\u00fa n\u00f3 an 11\u00fa haois). S\u00e9 at\u00e1 sna mainistreacha de ghn\u00e1th n\u00e1 su\u00edomh le cla\u00ed cloch n\u00f3 cr\u00e9 timpeall air, ina bhfuil cuid de na gn\u00e9ithe seo leanas le f\u00e1il: s\u00e1ip\u00e9al, reilig, leacht n\u00f3 scr\u00edn tuama, gall\u00e1in oghaim, cla\u00ed inmhe\u00e1nach, gall\u00e1in le crosanna greanta orthu, tithe, agus ag su\u00edomh n\u00f3 dh\u00f3, uaimh (pas\u00e1iste agus seomra\u00ed beaga faoi thalamh). Uaireanta b\u00edonn tobar beannaithe i\u00a0n\u2011aice l\u00e1imhe, agus t\u00e1 cuid mhaith de na su\u00edomhanna lonnaithe ar Chos\u00e1n na Naomh, n\u00f3 gairid d\u00f3. I\u00a0gCill Maoilch\u00e9adair, t\u00e1 cloch ghr\u00e9ine chomh maith ann, agus gall\u00e1n beag ar a bhfuil aib\u00edtir na Laidine greanta.<\/p><p>Bheadh gn\u00e1th\u2011shaol na manach istigh sa mhainistir cos\u00fail le saol na dtuatach lasmuigh, ach le breis ama \u00e1 chaitheamh ar an bpaidreoireacht agus ar an machnamh, ar an m\u00faineadh is ar an bhfoghlaim. Bh\u00edodh muintir na mainistreach neamhsple\u00e1ch de ghn\u00e1th \u00f3 thaobh a gcuid b\u00eddh de, agus iad ag saothr\u00fa na tal\u00fan a bh\u00ed timpeall ar an mainsitir, talamh is d\u00f3cha a dheonaigh taoiseach na h\u00e1ite orthu. Sa ch\u00e1s is go raibh abhainn go gairid d\u00f3ibh, n\u00f3 uisce na farraige, bheadh t\u00e1bhacht ag an iasc ina\u00a0gcuid b\u00eddh. D\u2019fh\u00e9adfadh obair \u00e1irithe tionscla\u00edochta a bheith ar si\u00fal sa mhainistir, mar a tharlaigh i\u00a0Riasc. T\u00e1 roinnt mhaith eolais againn ar an su\u00edomh sin, a bhu\u00ed leis an dtochailt a dhein Tom Fanning, beannacht D\u00e9 leis, sna 1970\u00ed, faoi choimirce Oifig na nOibreacha Poilb\u00ed, gur faoina gc\u00faram at\u00e1 an su\u00edomh \u00f3 shin. T\u00e1 a\u00a0ainm i\u00a0n\u2011\u00e1irde ag Gallaras toisc go dt\u00e1inig an s\u00e1ip\u00e9il\u00edn cloch ann sl\u00e1n tr\u00edd na haoiseanna, iontas na n\u2011iontas; ach d\u00e1 mh\u00e9id an ch\u00e1il at\u00e1 air, is minic nach dtuigtear gur cuid de shu\u00edomh mainistreach \u00e9, le cla\u00ed timpeall air, agus gall\u00e1n le cros greanta air, leacht, agus cla\u00ed inmhe\u00e1nach ann!<\/p><h2>Cill Maoilch\u00e9adair<\/h2><p>Mainistir ana-th\u00e1bhachtach ab ea Cill Maoilch\u00e9adair i\u00a0dtr\u00e9imhse luath na Me\u00e1n\u2011Aoiseanna, go h\u00e1irithe toisc go raibh s\u00e9 lonnaithe ar an mb\u00f3thar oilithreachta, Cos\u00e1n na Naomh, a leanann air ina dhiaidh sin suas Cnoc Br\u00e9anainn. C\u00e9 gur d\u00f3cha gur mar mhainistir a thosnaigh s\u00e9, cos\u00fail leis an gceann gairid d\u00f3 i\u00a0Riasc, le linn na me\u00e1n\u2011aoiseanna, dhein ceann de na par\u00f3ist\u00ed ba shaibhre i\u00a0ndeois Chiarra\u00ed ar fad de (n\u00f3 i\u00a0nDeoise Ard Fhearta, mar a bh\u00ed air ag an am). Is m\u00f3 rian den saibhreas sin at\u00e1 le feiscint f\u00f3s inniu. Dob \u00e9 an naomh Maoilch\u00e9adar a bhunaigh an chill, ach ceangla\u00edodh ina dhiaidh sin le Br\u00e9anann \u00e9, p\u00e1tr\u00fan dheoise Chiarra\u00ed, agus is d\u00f3cha gur tharlaigh s\u00e9 sin mar a leathnaigh cultas Bhr\u00e9anainn isteach sa d\u00fathaigh timpeall an 9\u00fa haois.<\/p><p>T\u00e1 sno\u00edod\u00f3ireacht bhre\u00e1 ar an s\u00e1ip\u00e9al R\u00f3mhanach \u00f3n 12\u00fa haois ann, an sampla is luaithe d\u00e1 leith\u00e9id de st\u00edl i\u00a0gCiarra\u00ed, is d\u00f3cha; t\u00e1 an orn\u00e1id\u00edocht sin le feiscint go h\u00e1irithe timpeall ar an ndoras agus ar \u00e1irse an tsaingil. I\u00a0measc na ruda\u00ed at\u00e1 le feiscint istigh sa reilig, t\u00e1 cloch oghaim (5\u00fa n\u00f3 6\u00fa haois), cloch ghr\u00e9ine (8\u00fa n\u00f3 9\u00fa haois, is gan ach 8 gcinn eile de shampla\u00ed a th\u00e1inig sl\u00e1n sa t\u00edr ar fad), agus ard-chros (12\u00fa haois, b\u2019fh\u00e9idir), chomh maith le m\u00f3ran crosanna eile. T\u00e1 \u201ccloch na haib\u00edtre\u201d (6\u00fa haois) istigh sa ts\u00e1ip\u00e9al; t\u00e1 dh\u00e1 inscr\u00edbhinn ar an iarsma iontach seo, chomh maith le dh\u00e1 chros orn\u00e1ideach. An phr\u00edomh\u2011inscr\u00edbhinn n\u00e1 an nod \u201cDNE\u201d, ciorr\u00fa ar an bhfocal Laidine Domine, \u201cA Thiarna\u201d. Timpeall air sin t\u00e1 litreacha na haib\u00edtre mar a \u00fas\u00e1idt\u00ed ag an am iad. Faraoir gh\u00e9ar, \u00f3n uair go bhfuil an chloch briste, t\u00e1 an ch\u00e9ad litir ar iarraidh. T\u00e1 gn\u00e9ithe eile sa limist\u00e9ar timpeall ar an su\u00edomh a bhaineann leis chomh maith, ar n\u00f3s Fothrach Bhr\u00e9anainn (n\u00f3 Tigh an tSagairt), tigh me\u00e1n\u2011aoiseach i\u00a0n\u2011aice l\u00e1imhe (nach bhfuil teacht ag an bpobal air faoi l\u00e1thair); Tigh an tSeansail\u00e9ara; dh\u00e1 thobar beannaithe; S\u00e1ip\u00e9il\u00edn Bhr\u00e9anainn (a t\u00f3gadh sa st\u00edl ch\u00e9anna le Gallaras, agus go ndeineadh ath\u2011ch\u00f3iri\u00fa le d\u00e9ana\u00ed air); agus roinnt ghn\u00e9ithe eile sna goirt m\u00f3rthimpeall. N\u00ed beag \u00e9 an b\u00e9aloideas a bhaineann leis an su\u00edomh seo, agus bh\u00ed \u00fas\u00e1id \u00e1 bhaint f\u00f3s as an reilig go dt\u00ed le f\u00edor\u2011dh\u00e9ana\u00ed.<\/p><p><strong> <img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/door-small-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"300\" \/>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0 <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/good-alpha-stone-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"300\" \/>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/strong><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/sundial-small-480x640-225x300.jpg\" alt=\"sund\" width=\"223\" height=\"298\" \/><\/p><p><strong><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/og-hole-small-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"240\" height=\"320\" \/>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/kilmalk-general-view-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"441\" height=\"331\" \/><\/strong><\/p><h2>S\u00e1ip\u00e9il\u00edn Bhr\u00e9anainn<\/h2><p>S\u00e9adchomhartha N\u00e1isi\u00fanta \u00e9 \u201cS\u00e1ip\u00e9il\u00edn Bhr\u00e9anainn\u201d, at\u00e1 timpeall 400 m siar \u00f3 thuaidh \u00f3 chro\u00ed shu\u00edomh Chill Maoilch\u00e9adair, ach is deimhnitheach go raibh baint aige leis an su\u00edomh c\u00e9anna, agus t\u00e1 gach seans go raibh cla\u00ed timpeall air an ch\u00e9ad l\u00e1, chomh maith le gn\u00e9ithe eile nach bhfuil le feiscint a thuilleadh. Is fuirist teacht air, ach gabh\u00e1il tr\u00edd an ngeata luascach ar thaobh an bh\u00f3thair agus an cos\u00e1n beag a lean\u00faint. T\u00e1 an s\u00e1ip\u00e9il\u00edn leagtha amach soir siar, agus is ag f\u00e9achaint siar at\u00e1 an doras, lena fhardoras os a chionn, mar is gn\u00e1ch le s\u00e1ip\u00e9il na Cr\u00edosta\u00edochta. T\u00f3gadh \u00e9 sa st\u00edl ch\u00e9anna leis an s\u00e1ip\u00e9il\u00edn i\u00a0nGallaras i\u00a0n\u2011aice l\u00e1imhe, ach n\u00ed th\u00e1inig ceann an t\u00ed seo sl\u00e1n, agus deineadh roinnt obair ath\u2011ch\u00f3irithe air i\u00a0gcaitheamh na mblianta at\u00e1 imithe, an obair a cr\u00edochna\u00edodh sa bhliain 2017 san \u00e1ireamh.<\/p><p>Ar n\u00f3s an ts\u00e1ip\u00e9il\u00edn i\u00a0nGallaras, is minic a \u00fas\u00e1idtear an focal \u201caireagal\u201d chun cur s\u00edos a dh\u00e9anamh ar an dtigh seo; focal eile ar sh\u00e1ip\u00e9il\u00edn \u00e9 sin. Ar n\u00f3s sh\u00e1ip\u00e9il\u00edn Ghallarais, agus a leith\u00e9id\u00ed eile de th\u00f3g\u00e1lacha (e.g. an Raingil\u00e9is i\u00a0mBaile Ui Bhaoith\u00edn agus Teampall Mhanach\u00e1in ar an mBaile Riabhach), is le clocha gan moirt\u00e9il a t\u00f3gadh an tigh seo, le teicn\u00edc ar a dtugtar \u201can coirb\u00e9al\u00fa\u201d, mar a leagtar s\u00edos gach sraith clocha agus iad druidte isteach beag\u00e1in\u00edn \u00f3n sraith faoina mbun, n\u00f3 go gc\u00fanga\u00edonn na falla\u00ed suas. Ar\u00eds, mar at\u00e1 i\u00a0nGallaras, deineadh saothr\u00fa ar na clocha laistigh is lasmuigh den tigh chun cr\u00edochn\u00fa m\u00edn a thabhairt do na falla\u00ed, agus caithfear gur th\u00f3g an obair sin tamall m\u00f3r fada ar na ceardaithe. N\u00ed mar a ch\u00e9ile oscailt na fuinneoige sa ts\u00e1ip\u00e9il\u00edn seo agus an ceann i\u00a0nGallaras, agus t\u00e1 alt\u00f3ir cloch laist\u00edos de, gur d\u00f3cha gur n\u00edos d\u00e9ana\u00ed a t\u00f3gadh \u00e9; n\u00ed gn\u00e9 chomh\u00f3nta de na su\u00edomhanna seo i\u00a0gCorca Dhuibhne a leith\u00e9id d\u2019alt\u00f3ir. Is d\u00f3cha gur timpeall an ama ch\u00e9anna a t\u00f3gadh an s\u00e1ip\u00e9il\u00edn seo agus s\u00e1ip\u00e9il\u00edn Ghallaras, b\u2019fh\u00e9idir chomh d\u00e9anach leis an 10\u00fa haois, n\u00f3 fi\u00fa an 11\u00fa haois, ach b\u2019fh\u00e9idir gur cr\u00edonna n\u00e1 sin iad.<\/p><h2>Gallaras<\/h2><p>Is tigh cloch gan moirt\u00e9al \u00e9 an s\u00e1ip\u00e9il\u00edn aoibhinn seo i\u00a0nGallaras, nach bhfuil aon oidhre air ach b\u00e1id\u00edn iompaithe bun os cionn. N\u00edl aon cheann eile ar thalamh na h\u00c9ireann a th\u00e1inig chomh sl\u00e1n leis (c\u00e9 go bhfuil cloch orn\u00e1ideach amh\u00e1in ar iarraidh \u00f3 bharra na binne); t\u00e1 dh\u00e1 shampla eile a th\u00e1inig sl\u00e1n ar Sceilg Mh\u00edch\u00edl, i\u00a0gContae Chiarra\u00ed chomh maith, ach n\u00edl s\u00e9 r\u00f3\u2011shaor\u00e1ideach teacht orthu sin! (Is Su\u00edomh Oidhreacht Domhanda \u00e9 Sceilg Mh\u00edch\u00edl, mar gheall ar iarsma\u00ed na mainistreach a mhaireann ann.) Is leis an gcoirb\u00e9al\u00fa a t\u00f3gadh an s\u00e1ip\u00e9il\u00edn, teicn\u00edc a \u00fas\u00e1ideadh chun cuid mhaith de na cloch\u00e1in a th\u00f3gaint chomh maith (t\u00e1 d\u00edon ar chuid acu sin, ach is d\u00f3cha go mbaineann na sampla\u00ed sin le tr\u00e9imhse i\u00a0bhfad n\u00edos d\u00e9ana\u00ed). Is istigh i\u00a0su\u00edomh mainistreach at\u00e1 s\u00e1ip\u00e9il\u00edn Ghallarais, agus is ar an dtaobh thoir den s\u00e1ip\u00e9il\u00edn is fearr at\u00e1 teora na mainistreach le aithint. T\u00e1 maol-chla\u00ed ar aghaidh an ts\u00e1ip\u00e9il\u00edn amach, a roinneann an chuid bheannaithe den su\u00edomh (ina raibh an s\u00e1ip\u00e9al agus an reilig, a aithneof\u00e1 ar an leacht agus ar an gcloch le cros greanta air) \u00f3n gcuid saolta. D\u00e1 nd\u00e9anfa\u00ed tochailt ar an gcuid sin den su\u00edomh, is d\u00f3cha go dtiocfa\u00ed ar chloch\u00e1in agus ar cheardlanna na manach.<\/p><p>Soir-siar at\u00e1 an s\u00e1ip\u00e9il\u00edn leagtha amach, agus an doras ag f\u00e9achaint siar. T\u00e1 barr rabhndalta ar an bhfuinneog ar an dtaobh istigh, agus t\u00e1 tr\u00ed chloch ag gobadh amach as an bhfalla os a chionn; b\u2019fh\u00e9idir go n\u2011\u00fas\u00e1idt\u00ed iad chun lampa a chrochadh, n\u00f3 leabhar, n\u00f3 chun cochall a choime\u00e1d ina sheasamh os cionn na halt\u00f3ra. T\u00e1 an doras simpl\u00ed, le fardoras os a chionn, agus t\u00e1 dh\u00e1 chloch phollta ag gobadh amach os a chionn sin, chun comhla de sh\u00f3rt \u00e9igin a choime\u00e1d.<\/p><p>N\u00ed f\u00e9idir d\u00e1ta cruinn a chur leis an dt\u00f3gaint, ach is fearr le scol\u00e1ir\u00ed na linne seo d\u00e1ta i\u00a0dtreo an 10\u00fa haois a thabhairt d\u00f3, n\u00f3 an 11\u00fa haois fi\u00fa, c\u00e9 go bhfuil a thuilleadh acu a thabharfadh d\u00e1ta n\u00edosa luaithe dh\u00f3. S\u00e9 is d\u00f3ich\u00ed go raibh s\u00e1ip\u00e9al eile t\u00f3gtha ar an su\u00edomh c\u00e9anna roimh an gceann seo.<\/p><p>Ar an dtaobh thoir den leacht, lastuaidh den s\u00e1ip\u00e9il\u00edn f\u00e9in, t\u00e1 cloch bheag ina seasamh, agus t\u00e1 cros laistigh de chiorcal greanta air. T\u00e1 inscr\u00edbhinn ar an dtaobh th\u00edos den gcros. T\u00e1 na litreacha COLUM MAC DINET l\u00e9ite ann, ach sa l\u00e1 at\u00e1 inniu ann, n\u00ed f\u00e9idir aon rud a dh\u00e9anamh amach ach amh\u00e1in an COLUM sa chuid bunaidh ar dheis. Ach t\u00e1 an chloch seo san \u00e1ireamh i\u00a0dtionscnamh chun \u00edomh\u00e1nna 3T a dh\u00e9anamh de chlocha greanta na leithinise (<a href=\"http:\/\/www.corcadhuibhne3d.ie\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">www.corcadhuibhne3d.ie<\/a>), agus is f\u00e9idir an inscr\u00edbhinn a fheiscint beag\u00e1inin n\u00edos soil\u00e9ire ar\u00eds anois (<a href=\"http:\/\/www.corcadhuibhne3d.ie\/gallarus.php\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/www.corcadhuibhne3d.ie\/gallarus.php<\/a>).<\/p><p><strong><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/IMG_3579-ok640x480-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"340\" height=\"255\" \/>\u00a0 \u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/IMG_6589-480x640-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"203\" height=\"270\" \/>\u00a0\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/IMG_3577-ok480x640-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"300\" \/><\/strong><\/p><h2>An Riasc<\/h2><p>T\u00e1 tochailt d\u00e9anta ar an mainistir seo \u00f3 na me\u00e1n\u2011aoiseanna luatha. Sarar deineadh an tochailt, n\u00ed raibh aon rud le feiscint ach an gall\u00e1n, le cros \u00e1lainn greanta air, agus an b\u00f3thar ag gabh\u00e1il thar a\u00a0bhr\u00e1id. D\u2019aistr\u00edodh an b\u00f3thar amach ar leataoibh, agus anois t\u00e1 radharc ar\u00eds ar oiread den su\u00edomh agus at\u00e1 tagtha sl\u00e1n. T\u00e1 cla\u00ed timpeall ar an mainistir, agus t\u00e1 roinnt ruda\u00ed le feiscint laistigh de: fothrach s\u00e1ip\u00e9il; roinnt chloch\u00e1in; both\u00e1n cearda\u00edochta; dh\u00e1 reilig \u00f3 dh\u00e1 thr\u00e9imhse \u00e9ags\u00fail, ceann amh\u00e1in \u00f3 thr\u00e9imhse na manach, agus an ceann eile \u00f3 thr\u00e9imhse i\u00a0bhfad ina dhiaidh sin, go mbaineadh \u00fas\u00e1id as chomh maith mar cheall\u00fach\u00e1n, b\u2019fh\u00e9idir chomh d\u00e9anach le deireadh an 19\u00fa haois, n\u00f3 fi\u00fa go luath sa bhfichi\u00fa aois; scr\u00edn, b\u2019fh\u00e9idir; agus roinnt ghall\u00e1in le crosanna greanta orthu. T\u00e1 tigh dronuilleogach ann chomh maith, ach is d\u00f3cha gur go d\u00e9anach sna me\u00e1n\u2011aoiseanna a t\u00f3gadh \u00e9 sin. T\u00e1 \u00e1ith chun arbhar a thriom\u00fa d\u00edreach lasmuigh de chla\u00ed an tsu\u00edmh. Is d\u00f3cha go raibh daoine ag maireachtaint ar an su\u00edomh seo chomh luath leis an 6\u00fa haois, ach n\u00ed fios cathain a tr\u00e9igeadh ar deireadh \u00e9. T\u00e1 iarsma\u00ed a fuaireadh ann le linn na tochailte ar taispe\u00e1int i\u00a0M\u00fasaem Chorca Dhuibhne, i\u00a0n\u2011aice l\u00e1imhe i\u00a0mBaile an Fheirt\u00e9araigh (<a href=\"http:\/\/www.westkerrymuseum.com\">www.westkerrymuseum.com<\/a>), chomh maith lena thuilleadh gall\u00e1in le crosanna greanta orthu.<\/p><p>\u00a0<\/p><p><strong><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/IMG_3563-480x640-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"265\" height=\"353\" \/>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/IMG_3569-640x480-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"469\" height=\"352\" \/><\/strong><\/p><p><strong>\u00a0\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/IMG_3570-640x480-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"424\" height=\"318\" \/>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/IMG_6579-480x640-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"238\" height=\"317\" \/><\/strong><\/p><h2>Cill na gColm\u00e1n, M\u00e1m an \u00d3raigh<\/h2><p>Is S\u00e9adchomhartha N\u00e1isi\u00fanta \u00e9 su\u00edomh na mainistreach i\u00a0gCill na gColm\u00e1n, i\u00a0mbaile fearainn Mh\u00e1m an \u00d3raigh, gairid do bhaile Cheann Tr\u00e1, ach gabhann an tsl\u00ed isteach chuige thar thalamh phr\u00edobh\u00e1ideach, agus mar sin n\u00edl an su\u00edomh oscailte don bpobal gan cead a fh\u00e1il roimh r\u00e9. T\u00e1 cla\u00ed timpeall ar an su\u00edomh i\u00a0gcrot an uibh, agus t\u00e1 roinnt gn\u00e9ithe le feiscint istigh ann; is d\u00f3cha gur bunsraitheanna foirgint\u00ed \u00e9ags\u00fala iad, agus b\u2019fh\u00e9idir gur s\u00e1ip\u00e9al beag ceann acu. T\u00e1 fhios againn \u00f3 ch\u00fantais\u00ed \u00f3n 19\u00fa haois go mbaint\u00ed \u00fas\u00e1id as an su\u00edomh mar cheall\u00fanach go dt\u00ed go d\u00e9anach san aois ch\u00e9anna, ach is d\u00f3cha gur su\u00edomh mainistreach \u00e9 an ch\u00e9ad l\u00e1, cos\u00fail leis an gceann i\u00a0Riasc.<\/p><p>Is d\u00f3cha gurb \u00e9 an ghn\u00e9 is suimi\u00fala ar an su\u00edomh seo n\u00e1 an chloch oghaim; t\u00e1 an l\u00e9amh ANM COLMAN AILITHIR n\u00f3 \u201cainm Cholm\u00e1in, an t\u2011oilithreach\u201d, d\u00e9anta ar an oghamchraobh. Is iontach an lean\u00fanachas \u00e9 go bhfuil an t\u2011ainm \u201cColm\u00e1n\u201d f\u00f3s bainteach leis an su\u00edomh seo, b\u2019fh\u00e9idir 1,500 bliain \u00f3 gearradh an inscr\u00edbhinn ar an gcloch! Chomh maith leis an oghamchraobh, t\u00e1 dh\u00e1 chros greanta ar an ngall\u00e1n, agus t\u00e1 ciorcal timpeall ar an gceann is m\u00f3 acu. I\u00a0measc na n\u2011iarsma\u00ed eile ar an su\u00edomh, t\u00e1 tr\u00ed bhull\u00e1n, s\u00e9 sin le r\u00e1, clocha le poill n\u00f3 laga beaga orthu; n\u00ed gn\u00e1ch go mb\u00edonn na bull\u00e1in seo le f\u00e1il i\u00a0n\u2011aon \u00e1it ach amh\u00e1in i\u00a0n\u2011\u00e1iteanna a bhaineann le su\u00edomhanna mainistreacha. Tharl\u00f3dh s\u00e9 go raibh baint ag an gcloch oghaim, agus go deimhin ag an su\u00edomh ar fad, le Cos\u00e1n na Naomh, ach n\u00edl aon amhras ann n\u00e1 gur oilithreach \u00e9igin at\u00e1 \u00e1 chom\u00f3radh ann.<\/p><p><strong><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/IMG_6819-640x480-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"390\" height=\"293\" \/>\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/IMG_9504-640x480-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"392\" height=\"294\" \/><\/strong><\/p><h2>Corr \u00c1ille<\/h2><p>Is m\u00f3 su\u00edomh mainistreach \u00f3 na me\u00e1n\u2011aoiseanna luatha at\u00e1 ar f\u00e1il ar fuaid Chorca Dhuibhne, agus cuid mhaith acu ar Chos\u00e1n na Naomh, n\u00f3 gairid d\u00f3. T\u00e1 ceann acu ar f\u00e1il ag Corr \u00c1ille; t\u00e9itear thairis ag teacht anuas \u00f3 Rinn Chonaill, cnoc\u00e1n go bhfuil Cill Maoilch\u00e9adair ar an dtaobh eile dhe. B\u2019fh\u00e9idir nach bhfuil oiread eolais ar Chorr \u00c1ille agus at\u00e1 ar shu\u00edomheanna eile d\u00e1 leith\u00e9id ar an leithinis; is d\u00f3cha go mb\u00edonn an iomarca tuirse ar lucht si\u00falta an Chos\u00e1in faoin am go mbaineann siad amach \u00e9! N\u00edl s\u00e9 ar cheann de na paist\u00ed is c\u00faraim\u00ed sa d\u00fathaigh sa l\u00e1 at\u00e1 inniu ann, s\u00e9 sin le r\u00e1, na h\u00e1iteanna a th\u00e9ann na turas\u00f3ir\u00ed, ach bheadh s\u00e9 le tuiscint \u00f3na ghiorracht do Chos\u00e1n na Naomh gurb amhlaidh a cuireadh ar bun an ch\u00e9ad l\u00e1 \u00e9 chun foithin agus seirbh\u00eds\u00ed eile a chur ar f\u00e1il do na hoilithrigh, agus d\u00e1 r\u00e9ir, gur \u00e1it ch\u00faramach \u00e9 tr\u00e1th d\u00e1 raibh.<\/p><p>T\u00e1 an su\u00edomh seo cos\u00fail go maith leis an sampla i\u00a0Riasc, go bhfuil tochailt d\u00e9anta cheana air, agus t\u00e1 cuid mhaith de na gn\u00e9ithe a bhaineann lena leith\u00e9id de mhainistreacha ar f\u00e1il anseo chomh maith. T\u00e1 cla\u00ed cloch timpeall ar an su\u00edomh, agus t\u00e1 cloch\u00e1n laistigh de sin, mar a mbeadh na manaigh ina gc\u00f3na\u00ed. T\u00e1 fothracha dh\u00e1 chloch\u00e1n eile ceangailte as an gcla\u00ed, ar an dtaobh amuigh de, ag imeacht soir \u00f3 thuaidh, ach s\u00e9 is d\u00f3ich\u00ed n\u00e1 gur d\u00e9ana\u00ed na cloch\u00e1in sin n\u00e1 tr\u00e9imhse phr\u00edomh\u2011\u00fas\u00e1id an tsu\u00edmh. Ach t\u00e1 b\u00e9al uaimhe i\u00a0gceann amh\u00e1in acu, agus mar sin, b\u2019fh\u00e9idir go bhfuil s\u00e9 chomh cr\u00edonna leis an 8\u00fa haois n\u00f3 an 9\u00fa haois AD. B\u2019fh\u00e9idir go raibh na cloch\u00e1in sin ann ar mhaithe leis na hoilithrigh ar an gCos\u00e1n?<\/p><p>T\u00e1 cloch le crosanna greanta air le feiscint ar an su\u00edomh seo chomh maith, c\u00e9 go bhfuil s\u00e9 briste. T\u00e1 cuid de curtha ina sheasamh ar\u00eds, c\u00e9 gur cuireadh ina sheasamh bun os cionn \u00e9! Dh\u00e1 chros a bh\u00ed greanta ar an gcloch seo, agus t\u00e1 b\u00edseanna m\u00f3ra ag teacht amach as barr chros amh\u00e1in acu. T\u00e1 s\u00e9 de chuma ar an bpaiste ina bhfuil an chloch gur leacht \u00e9, b\u2019fh\u00e9idir mar chl\u00fadach ar uaigh speisialta, ach ar reilig go cinnte. T\u00e1 rian de chla\u00ed inmhe\u00e1nach ann, a roinnfeadh an taobh beannaithe den su\u00edomh (an reilig agus b\u2019fh\u00e9idir an s\u00e1ip\u00e9al), \u00f3n gcuid saolta (an limist\u00e9ar chun c\u00f3na\u00ed agus chun oibri\u00fa ann). Tugann c\u00fantais\u00ed \u00f3 l\u00e1r an 19\u00fa haois le tuiscint d\u00fainn go raibh \u00fas\u00e1id \u00e1 bhaint as an su\u00edomh ag an am mar cheall\u00fanach, agus t\u00e1 roinnt iarsma\u00ed ann go mb\u2019fh\u00e9idir gur leacacha uaigheacha on dtr\u00e9imhse sin iad.<\/p><p><strong><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/currauly-cross-broken-small-e1535907525183-225x300.jpg\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"300\" \/><\/strong><\/p><h2>Teampall Mhanach\u00e1in, An Baile Riabhach<\/h2><p>T\u00e1 radharc bhre\u00e1 \u00f3n mainistir seo, ag f\u00e9achaint soir agus \u00f3 dheas agus siar. S\u00e9adchomhartha N\u00e1isi\u00fanta is ea \u00e9, agus is m\u00f3r is fi\u00fa \u00e9 a lorg agus cuairt a thabhairt air, go h\u00e1irithe l\u00e1 bre\u00e1. T\u00e1 s\u00e9 tamaill\u00edn \u00f3 thuaidh \u00f3 bhaile Cheann Tr\u00e1, isteach \u00f3 na b\u00f3ithr\u00edn\u00ed idir \u00e9 sin agus B\u00f3thar Fada an Daingin, i\u00a0dtreo Bhaile an Fheirt\u00e9araigh, ar na sleasa \u00edochtaracha ar an dtaobh thoir de Leataoibh M\u00f3r. C\u00e9 go bhfuil an su\u00edomh i\u00a0n\u2011\u00fain\u00e9ireacht phr\u00edobh\u00e1ideach, t\u00e1 cead deonaithe ag an \u00fain\u00e9ir ar an bpobal cuairt a thabhairt air, le barra flaithi\u00falachta, agus t\u00e1 f\u00f3gra\u00ed fi\u00fa curtha i\u00a0n\u2011\u00e1irde aige chun a l\u00e9iri\u00fa c\u00e9n \u00e1it ba cheart p\u00e1irce\u00e1il go s\u00e1bh\u00e1ilte.<\/p><p>T\u00e1 cla\u00ed goirt ar ch\u00fal an tsu\u00edmh (lastuas de ar an gcnoc, ar an dtaobh thuaidh), agus leanann s\u00e9 l\u00edne an chla\u00ed a bh\u00ed timpeall ar an su\u00edomh an ch\u00e9ad l\u00e1. Laistigh de sin, t\u00e1 fothrach s\u00e1ip\u00e9il\u00edn ar n\u00f3s Ghallaras; cloch oghaim; gall\u00e1in le crosanna greanta orthu; agus uaimh le seomra\u00edn faoi thalamh. T\u00e1 bunsraith fothracha eile ann, agus b\u2019fh\u00e9idir gur foirgint\u00ed iad seo a bhain leis an mainistir, ach b\u2019fh\u00e9idir go mbaineann siad le \u00fas\u00e1id eile a baineadh as an su\u00edomh n\u00edos d\u00e9ana\u00ed, go h\u00e1irithe nuair a bh\u00ed daonra Chorca Dhuibhne i\u00a0bhfad n\u00edos airde n\u00e1 mar at\u00e1 s\u00e9 inniu, agus gur t\u00f3gadh tithe c\u00f3naithe sa cheantar. T\u00e1 tobar beannaithe i\u00a0n\u2011aice l\u00e1imhe chomh maith.<\/p><p>T\u00e1 falla\u00ed an ts\u00e1ip\u00e9il sl\u00e1n os cionn leibh\u00e9al an fhardorais, c\u00e9 go mb\u2019fh\u00e9idir gur deineadh at\u00f3gaint ar chuid mhaith dhe; t\u00e1 seilf sa bhfalla thuaidh chomh maith. T\u00e1 crosanna simpl\u00ed greanta ar roinnt de na clocha i\u00a0bhfalla\u00ed an ts\u00e1ip\u00e9il. T\u00e1 bluir\u00edocha de chlocha gearrtha eile ar f\u00e1il istigh sa ts\u00e1ip\u00e9al, agus deineadh ath\u2011ch\u00f3iri\u00fa ar chloch mhaisi\u00fach\u00e1in ar bharra an bhinn thiar. T\u00e1 reilig lastuas den s\u00e1ip\u00e9al, go bhfuil tr\u00ed ghall\u00e1n ann le crosanna greanta orthu, agus baineadh \u00fas\u00e1id as an reilig sin mar cheall\u00fanach isteach sa 19\u00fa haois.<\/p><p>T\u00e1 cloch oghaim ann, os cionn uaigh Naomh Manch\u00e1n, mar a deirtear; s\u00e9 an inscr\u00edbhinn at\u00e1 air n\u00e1 QENILOCI MAQI MAQI-AINIA MUC&#8230; (\u201cCeallach mac Mhac-\u00c1ine de threabh &#8230;\u201d). T\u00e1 crosanna simpl\u00ed greanta ar dh\u00e1 aghaidh an ghall\u00e1in chomh maith.<\/p><p>I\u00a0dtraidisi\u00fan a th\u00e9ann blianta fada siar, ceili\u00fartar an tAifreann ar an su\u00edomh seo le h\u00e9ir\u00ed na gr\u00e9ine ar mhaidin Domhnach C\u00e1sca (c\u00e9 gur ar a\u00a06 a chlog ar maidin a tharla\u00edonn s\u00e9 de ghn\u00e1th).<\/p><p>An Raingil\u00e9is, Baile U\u00ed Bhaoith\u00edn<\/p><p>Deirtear gurb \u00e9 an bhr\u00ed at\u00e1 leis an bhfocal \u201craingil\u00e9is\u201d n\u00e1 \u201c\u00e1it ina bhfuil gach aon rud caite i\u00a0ngabhal a ch\u00e9ile\u201d, ach gach seans go bhfuil baint aige leis an bhfocal \u201ceaglais\u201d. Mainistir luath is ea an Raingil\u00e9is ar an M\u00e1im\u00edn, an b\u00f3thar a th\u00e9ann an cnoc suas amach as Baile an Fheirt\u00e9araigh cliath\u00e1nach le S\u00e1ip\u00e9al Caitliceach an bhaile, agus t\u00e1 s\u00e9 tuairim is 2.5 km (1.5 m\u00edle) \u00f3n mbaile. S\u00e9 at\u00e1 sa tsu\u00edomh seo n\u00e1 cla\u00ed cloch timpeall ar phaiste m\u00f3r tal\u00fan, nach m\u00f3r i\u00a0gcrot an chiorcail (68m x 61m), ach gabhann an b\u00f3thar tr\u00edna l\u00e1r. T\u00e1 cros mh\u00f3r cloiche (1.23 m de le feiscint os cionn na tal\u00fan) i\u00a0gcla\u00ed an ghoirt ar thaobh do l\u00e1imhe cl\u00e9 (.i. an taobh theas), agus tar \u00e9is duit gabh\u00e1il thairis sin, bheadh fhios agat go bhfuil t\u00fa ag gabh\u00e1il isteach sa tsu\u00edomh, ceann de na su\u00edomhanna is m\u00f3 d\u00e1 leith\u00e9id ar an leithinis. T\u00e1 formh\u00f3r de ar an dtaobh thuaidh don mb\u00f3thar. Is d\u00f3cha gur sa 6\u00fa n\u00f3 sa 7\u00fa haois a buna\u00edodh \u00e9, ach n\u00ed fios cathain a \u00e9ir\u00edodh as \u00e9 a \u00fas\u00e1id mar mhainistir.<\/p><p>Istigh sa tS\u00e9adchomhartha N\u00e1isi\u00fanta seo, ar an dtaobh thoir, t\u00e1 fothrach s\u00e1ip\u00e9al beag dronuilleogach, agus maireann na falla\u00ed sl\u00e1n chomh hard leis an nd\u00edon, c\u00e9 go bhfuil cuid mhaith cr\u00e9 bailithe suas, n\u00f3 titithe anuas, timpeall ar na falla\u00ed, sa tsl\u00ed is gur deacair \u00e9 a fheiscint. Ach t\u00e1 radharc soil\u00e9ir ar fhardoras an doras tosaigh. B\u2019fh\u00e9idir go raibh dealramh ag an s\u00e1ip\u00e9il\u00edn seo leis an s\u00e1ip\u00e9il\u00edn i\u00a0nGallaras. T\u00e1 leac croise gairid don s\u00e1ip\u00e9al, le maisi\u00fach\u00e1n ar an d\u00e1 thaobh. Ar aghaidh an ts\u00e1ip\u00e9il amach, t\u00e1 ard\u00e1n clocha, n\u00f3 leacht, agus b\u2019fh\u00e9idir gur ansin a bh\u00ed an phr\u00edomh\u2011reilig ag an mainistir tr\u00e1th d\u00e1 raibh. Sa ch\u00fapla c\u00e9ad at\u00e1 imithe, baint\u00ed \u00fas\u00e1id as an su\u00edomh mar cheall\u00fanach. C\u00e9 gur deineadh an \u00e1irithe sin tochailt\u00ed gairid go leor don su\u00edomh seo roinnt bhlianta \u00f3 shin, n\u00edor deineadh aon tochailt f\u00f3s laistigh de chla\u00ed theorainn an tsu\u00edmh, agus n\u00edl aon traidisi\u00fan againn d\u2019aon naomh ar leithrigh a bheith bainteach leis. Fuaireadh uaimh le linn na dtochailt\u00ed (<a href=\"http:\/\/www.excavations.ie\/report\/1998\/Kerry\/0003443\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/www.excavations.ie\/report\/1998\/Kerry\/0003443\/<\/a> agus <a href=\"http:\/\/www.excavations.ie\/report\/1999\/Kerry\/0004214\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/www.excavations.ie\/report\/1999\/Kerry\/0004214\/<\/a> chomh maith).<\/p><h2>Cos\u00e1n na Naomh<\/h2><p>Gabhann Cos\u00e1n na Naomh ag f\u00e1laeireacht tr\u00ed Chorca Dhuibhne, ag d\u00e9anamh ar bharr Chnoc Br\u00e9anainn, agus t\u00e1 gach seans ann go bhfuil s\u00e9 chomh cr\u00edonna leis an dtr\u00e9imhse roimh theacht na Cr\u00edosta\u00edochta. Is cinnte go raibh t\u00e1bhacht m\u00f3r ag an oilithreacht seo \u00f3 na me\u00e1n\u2011aoiseanna ar aghaidh, agus bh\u00ed s\u00e9 fite fuaite le cultas Bhr\u00e9anainn f\u00e9in. Pointe t\u00e1bhachtach ar an sl\u00ed ab ea Cill Maoilch\u00e9adair, \u00e1it go bhfuil ladhar mhaith iarsma\u00ed i\u00a0gcuimhne ar Bhr\u00e9anann, c\u00e9 gurb \u00e9 Maolch\u00e9adair an naomh a bhunaigh an \u00e1it.<\/p><p>Ach t\u00e1 ladhar mhaith eile mainistreacha ar feadh an Chos\u00e1in, c\u00e9 nach bhfuil oiread aithne ar chuid acu. Ina measc, t\u00e1 su\u00edomh ag Corr \u00c1ille agus ceann eile ag Teampall na gCluanach (i\u00a0Leataoibh M\u00f3r, agus ar thalamh phr\u00edobh\u00e1ideach), agus b\u2019fh\u00e9idir su\u00edomhanna eile ar n\u00f3s Riasc, Gallaras, Cill na gColm\u00e1n (i\u00a0M\u00e1m an \u00d3raigh), agus Teampall Mhanch\u00e1in (ar an mBaile Riabhach), go bhfuil pl\u00e9 ar fhormh\u00f3r acu anseo istigh. C\u00e9 go bhfuil tuairim mhaith againn mar gheall ar an gc\u00farsa a lean an Cos\u00e1n san am at\u00e1 imithe, n\u00ed f\u00e9idir linn a bheith 100% cinnte mar gheall ar an rud ar fad anois.<\/p><p>A bhu\u00edochas le tionscnamh a thosnaigh Comhairle na hOidhreachta, sa l\u00e1 at\u00e1 inniu ann, is f\u00e9idir cuid mhaith den gCos\u00e1n a lean\u00faint ar shl\u00ed nua\u2011aimseartha, marc\u00e1lta le comhartha\u00ed, ag tosn\u00fa i\u00a0gCeann Tr\u00e1 agus ag cr\u00edochn\u00fa sa Bhaile Breac. D\u2019fhoilsigh an Chomhairle leabhar treorach chuige, ach faraoir, t\u00e1 s\u00e9 as cl\u00f3 anois, ach mar sin f\u00e9in, t\u00e1 an c\u00farsa marc\u00e1ilte ar Mhapa Uimhir a\u00a070 den sraith \u201cDiscover\u201d de chuid an tSuirbh\u00e9ireacht Ordn\u00e1is, agus t\u00e1 cl\u00e1racha eolais ina seasamh ag t\u00fas agus ag deireadh na sl\u00ed. Is f\u00e9idir teacht ar bhilleog treorach ag an nD\u00edseart chomh maith, agus ag M\u00fasaem Chorca Dhuibhne i\u00a0mBaile an Fheirt\u00e9araigh, n\u00f3 is f\u00e9idir f\u00e9achaint air ar\u2011l\u00edne anseo: http:\/\/westkerrymuseum.com\/ga\/siuloid\/cosan-na-naomh\/. T\u00e1 t\u00f3ir mh\u00f3r air mar shl\u00ed shi\u00fal\u00f3ide sa l\u00e1 at\u00e1 inniu ann, agus t\u00e1 foinse eile eolais faoi anseo: http:\/\/www.irishtrails.ie\/Trail\/Cosan-na-Naomh\u2013Saints-Road-\/370\/.<\/p><p>Tamall de bhlianta \u00f3 shin, th\u00e1inig fear de bhun\u00fas na h\u00e1ite ar iontas m\u00f3r ar an bpointe is airde den gcos\u00e1n, roimh dhul suas ar Chnoc Br\u00e9anainn f\u00e9in, ar an gcnoc ar Rinn Chonaill, lastoir de Chill Maoilch\u00e9adair. Thug s\u00e9 faoi ndeara go raibh foirm bh\u00edse gearrtha isteach i\u00a0mionn\u00e1n carraige, lastuaidh den gcos\u00e1n, uair \u00e9igint fad\u00f3 fad\u00f3. Is deacair a r\u00e1 an siombal \u00e9 seo a bhain leis an oilithreacht, n\u00f3 fi\u00fa an amhlaidh a gearradh \u00e9 sa tr\u00e9imhse roimh an stair, ach dob iontach an rud \u00e9 teacht air, agus do chuir s\u00e9 breis ar\u00eds le saibhreas seand\u00e1la\u00edochta na d\u00fatha\u00ed.<\/p><p>T\u00e1 t\u00fas curtha le tionscnamh nua le blianta beaga anuas. Ar Shatharn C\u00e1sca, agus ar\u00eds ar l\u00e1 \u00e9igint le linn Sheachtain na hOidhreachta ag deireadh mh\u00ed L\u00fanasa, tugtar cuireadh dh\u00fainn dul ag si\u00fal ar cheann de na cos\u00e1in oilithreachta at\u00e1 ar f\u00e1il go fl\u00fairseach ar fuaid na t\u00edre (f\u00e9ach www.pilgrimpath.ie); anseo i\u00a0gCorca Dhuibhne, deintear si\u00fal\u00f3id treoraithe ar Chos\u00e1n na Naomh chomh fada leis an mBaile Breac ag bun Chnoc Br\u00e9anainn. Cuir s\u00edos sa dialann \u00e9 don mbliain seo chughainn! T\u00e1 leathanach Facebook ann mar gheall ar an si\u00fal\u00f3id, anseo: <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/pages\/Cos%C3%A1n-na-NaomhThe-Saints-Path\/878076325550228?ref=hl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/www.facebook.com\/pages\/Cos%C3%A1n-na-NaomhThe-Saints-Path\/878076325550228?ref=hl<\/a>. N\u00f3 is f\u00e9idir cuardach a dh\u00e9anamh ar \u201cChos\u00e1n na Naomh\/the Saints\u2019 Path\u201d. Cuirfear leis an leathanach anois is ar\u00eds i\u00a0rith na bliana, agus cuirfear leis go gn\u00edomhach sna seachtain\u00ed roimh Shi\u00fal\u00f3id\u00ed Chos\u00e1in na hOilithreachta. Tabhair \u201clike\u201d d\u00f3!<\/p><h2>Toibreacha Beannaithe<\/h2><p>T\u00e1 t\u00e1bhacht ana\u2011mh\u00f3r riamh ag baint le f\u00edor\u2011uisce glan a fh\u00e9adfa\u00ed a \u00f3l, d\u00fainn go l\u00e9ir, agus beidh s\u00e9 amhlaidh go deo. T\u00e1 t\u00e1bhacht ana\u2011mh\u00f3r d\u00e1 r\u00e9ir ag baint le toibreacha glana sna h\u00e1iteanna a shocr\u00f3dh na daoine s\u00edos, agus le himeacht ama, t\u00e1 cumhachta\u00ed eile curtha i\u00a0leith chuid de na toibreacha seo, p\u00e9n ch\u00fais at\u00e1 leis sin. Le teacht na Cr\u00edosta\u00edochta, dhein toibreacha \u201cbeannaithe\u201d de chuid de na toibreacha \u201cspeisialta\u201d seo, agus tugtar \u00f3m\u00f3s do chuid acu f\u00f3s inniu. T\u00e1 toibreacha eile ann go bhfuil ainmneacha orthu, ach n\u00ed g\u00e1 go measfa\u00ed gur toibreacha \u201cbeannaithe\u201d iad, sa mh\u00e9id is nach mbeadh aon bhaint acu le naomh ar leithrigh, n\u00f3 le su\u00edomh eaglasta.<\/p><p>Mar sin, conas a dh\u00e9anfaimid cur s\u00edos ar \u201cthobar beannaithe\u201d, n\u00f3 cad \u00e9 an difr\u00edocht idir \u00e9 agus aon tobar eile sa d\u00fathaigh? T\u00e1 roinnt ch\u00faiseanna go nglaofa\u00ed \u201cbeannaithe\u201d ar thobar sa l\u00e1 at\u00e1 inniu ann. Ceann acu is ea an traidisi\u00fan, go bhfuil s\u00e9 \u00e1 r\u00e1, chomh fada le cuimhne na ndaoine (agus b\u2019fh\u00e9idir n\u00edos sia sa ch\u00e1s is go bhfuil c\u00fantais\u00ed scr\u00edte againn) go bhfuil cumhachta\u00ed speisialta ag tobar \u00e1irithe, de ghn\u00e1th, i\u00a0dtaobh is go bhfuil baint ag naomh n\u00f3 ag duine beannaithe leis. Baistear cuid de na toibreacha as naoimh \u00e1irithe, rud a chuireann i\u00a0n\u2011i\u00fail c\u00e9 chomh t\u00e1bhachtach is at\u00e1 siad. T\u00e1 baint ag toibreacha eile le su\u00edomhanna mainistreacha n\u00f3 le su\u00edomhanna eaglasta eile. Uaireanta b\u00edonn gall\u00e1n le cros greanta air mar mharc ar an \u00e1it. B\u00edonn gn\u00e1sanna \u00e1irithe ag baint le cuid acu, n\u00f3 cumhachta\u00ed \u201cdra\u00edochta\u201d, agus uaireanta tugtar cuairt orthu ar l\u00e1 beannaithe \u00e1irithe sa bhliain (l\u00e1 le naomh \u00e1irithe, n\u00f3 l\u00e1 speisialta i\u00a0bhf\u00e9ilire na Cr\u00edosta\u00edochta, ar n\u00f3s Domhnach C\u00e1sca, mar shampla). Uaireanta deintear oilithreacht n\u00f3 \u201cturas\u201d orthu. B\u00edonn tor n\u00f3 crann i\u00a0n\u2011aice le cuid acu, ar a gceangla\u00edtear ceirteacha n\u00f3 ofr\u00e1lacha eile, mar chomhartha ar leigheas a fuaireadh, n\u00f3 le s\u00fail go bhfaighf\u00ed leigheas!<\/p><p>C\u00e9 go bhfuil timpeall 60 tobar beannaithe ar eolas againn i\u00a0gCorca Dhuibhne inniu, n\u00ed raibh aon \u00f3m\u00f3s \u00e1 thabhairt a thuilleadh d\u2019fhormh\u00f3r acu faoin am gur deineadh Suirbh\u00e9ireacht Seand\u00e1la\u00edochta ar an \u00e1it go luath sna 1980\u00ed, agus faoin am sin, bh\u00ed cuid acu triomaithe suas, ar ch\u00faiseanna \u00e9ags\u00fala. Is suimi\u00fail an rud \u00e9 a thabhairt faoi ndeara go bhfuil m\u00e9ad\u00fa ar an suim a cuirtear sna toibreacha beannaithe \u00f3 shin i\u00a0leith, rud deas, go deimhin, mar is cabhair \u00e9 an suim sin chun cosaint a thabhairt do na su\u00edomhanna \u00e1rsa seo, agus chun f\u00e9achaint chuige go mairfeadh na n\u00f3sanna a bhaineann leo.<\/p><p>I\u00a0measc na sampla\u00ed is m\u00f3 c\u00e1il ar an leithinis, t\u00e1 Tobar Mhanach\u00e1in ar an mBaile Riabhach, mar a\u00a0ndeintear an turas le breacadh an lae ar mhaidin Domhnach C\u00e1sca; Tobar Mh\u00edch\u00edl, i\u00a0mBaile M\u00f3ir Thiar, mar a\u00a0gceili\u00fartar an t\u2011aifreann ar L\u00e1 \u2019le Mh\u00edch\u00edl; tobar Ghobnait, ar an gCeathr\u00fain i\u00a0nD\u00fan Chaoin, mar a ndeintear an turas ar L\u00e1 \u2018le Ghobnait, 11 Feabhra, agus mar a\u00a0gceili\u00fartar gn\u00e1sanna eile, idir reiligi\u00fanda agus s\u00f3isialta! Tugtar \u00f3m\u00f3s f\u00f3s do Thobar Eoin Baiste i\u00a0gCill Mhuire sa Mhin Aird, agus do thr\u00ed cinn de thoibreacha i\u00a0gCinn Aird (Tobar F\u00edon\u00e1in, Tobar Mhuire, agus Tobar Mh\u00edch\u00edl). T\u00e1 dh\u00e1 thobar beannaithe i\u00a0gCill Maoilch\u00e9adair, ceann acu baistithe as Naomh Br\u00e9anann. N\u00edl ansin ach sampla beag de l\u00edon ard na dtoibreacha beannaithe sa leithinis.<\/p><h2>Clocha Oghaim<\/h2><p>Is i\u00a0ndeisceart na h\u00c9ireann is m\u00f3 at\u00e1 teacht ar na clocha oghaim: i\u00a0gContae Chiarra\u00ed, i\u00a0gContae Chorca\u00ed, agus i\u00a0gContae Phort L\u00e1irge. Ach is anseo i\u00a0gCorca Dhuibhne at\u00e1 an dl\u00fas is airde acu, le breis is 60 ceann ar eolas againn. Is sna reiligeacha is minic\u00ed a bh\u00edonn siad ar f\u00e1il, agus uaireanta b\u00edonn cros orthu, rud a chuireann adhlacadh cr\u00edost\u00fail i\u00a0n\u2011i\u00fail d\u00fainn. Ach t\u00e1 teacht ar shampla\u00ed eile lasmuigh d\u00e1 leith\u00e9id de shu\u00edomhanna, agus uaireanta greanta\u00ed an oghamchraobh ar ghall\u00e1in a bhain le tr\u00e9imhs\u00ed i\u00a0bhfad n\u00edos \u00e1rsa (Aois an Chr\u00e9\u2011Umha n\u00f3 go d\u00e9anach i\u00a0nAois Nua na gCloch). Sna c\u00e1sanna sin, b\u2019fh\u00e9idir gur comhartha\u00ed teorann n\u00f3 cr\u00edche iad na gall\u00e1in, n\u00f3 gur comhartha\u00ed iad ar fh\u00f3d b\u00e1is dhuine \u00e9igin, n\u00f3 ar an \u00e1it mar a mara\u00edodh sa chogadh iad, n\u00f3 go deimhin, mar a gcuireadh sa chr\u00e9 iad. B\u2019fh\u00e9idir go raibh baint ag cuid de na gall\u00e1in oghaim leis an oilithreacht, n\u00f3 go mbaint\u00ed \u00fas\u00e1ideanna eile astu nach f\u00e9idir linn a shamhl\u00fa. Aistr\u00edodh cuid de na clocha \u00f3na mbun\u2011shu\u00edomh, agus baineadh ath\u2011\u00fas\u00e1id astu ag t\u00f3gaint uaimheacha (pas\u00e1ist\u00ed faoi thalamh a bhain le liosanna go minic), n\u00f3 n\u00edos d\u00e9ana\u00ed sa tsaol, mar fhardoras ar dhoirse n\u00f3 ar fhuinneoga i\u00a0dtithe na ngn\u00e1th\u2011dhaoine.<\/p><p>Gearrta\u00ed na litreacha i\u00a0ngr\u00fapa\u00ed de str\u00f3canna, idir cheann agus c\u00faig cinn ins gach gr\u00fapa, ar chiumhais an ghall\u00e1in de ghn\u00e1th; chuir gach gr\u00fapa de str\u00f3canna fuaim amh\u00e1in sa tSean\u2011Ghaeilge \u00c1rsa i\u00a0n\u2011i\u00fail. Sin \u00e9 an leagan is sine de scr\u00edbhneoireacht na teangan at\u00e1 f\u00f3s \u00e1 labhairt inniu againn, agus buna\u00edodh an aib\u00edtir seo ar aib\u00edtir na Laidine. B\u2019fh\u00e9idir nach mbeadh i\u00a0n\u2011aon inscr\u00edbhinn ar leith ach ainm, n\u00f3 fr\u00e1sa ar n\u00f3s \u201cX mac Y de mhuintir Z\u201d, ach uaireanta cuirtear leis an eolas beag\u00e1in\u00edn san inscr\u00edbhinn. T\u00e1 inscr\u00edbhinn\u00ed againn \u00f3n dtr\u00e9imhse idir an 4\u00fa haois agus an 8\u00fa haois AD, agus t\u00e1 gach seans go mb\u00edt\u00ed ag scr\u00edobh n\u00f3 ag gearradh inscr\u00edbhinn\u00ed ar \u00e1bhar eile, org\u00e1nach n\u00f3 neamh\u2011org\u00e1nach, n\u00e1r mhair go dt\u00ed an l\u00e1 at\u00e1 inniu ann.<\/p><p>Cloch oghaim amh\u00e1in go bhfuil c\u00e1il ar leith air n\u00e1 an ceann sa reilig i\u00a0gCill Maoilch\u00e9adair, ar aghaidh fothrach an ts\u00e1ip\u00e9il \u00f3n 12\u00fa haois. T\u00e1 ceann eile le feiscint i\u00a0mainistir Theampall Mhanch\u00e1in (n\u00f3 an Teampall B\u00e1n, mar a tugtar leis air), sa bhaile fearainn Baile Riabhach. T\u00e1 a thuilleadh acu ar f\u00e1il sna reiligeacha san Eaglais, i\u00a0gCinn Aird Thoir (dh\u00e1 chloch), agus i\u00a0mBaile an Bh\u00f3thair, sa R\u00e1th Dubh, gairid d\u2019Abhainn an Sc\u00e1il (dh\u00e1 chloch). T\u00e1 baili\u00fach\u00e1in de chlocha ar f\u00e1il laistigh den su\u00edomh i\u00a0mBaile an tSagairt, gairid do ch\u00farsa r\u00e1is an Daingin, agus ar thailte Chol\u00e1iste \u00cdde, mar a mbail\u00edodh clocha \u00f3\u00a0\u00e1iteanna eile chun iad a chur ina seasamh ar\u00eds ann. T\u00e1 an d\u00e1 shu\u00edomh deireannach sin ar thalamh phr\u00edobh\u00e1ideach.<\/p><p>T\u00e1 a thuilleadh eolais ar f\u00e1il mar gheall ar na clocha Oghaim, i\u00a0gCorca Dhuibhne agus i\u00a0n\u2011\u00e1iteanna eile sa t\u00edr, ar an su\u00edomh \u201cOgham 3D\u201d: <a href=\"https:\/\/ogham.celt.dias.ie\/menu.php?&amp;lang=ga\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/ogham.celt.dias.ie\/menu.php?&amp;lang=ga<\/a>.<\/p><h2>An \u2018Holy Stone\u2019<\/h2><p>N\u00ed beag \u00e9 an mist\u00e9ir a bhaineann leis an \u201cHoly Stone\u201d (mar a tugtar air as Gaeilge agus as B\u00e9arla), carraig mh\u00f3r ar bharr Shr\u00e1id na nGabhar, an Daingean, gairid do ch\u00fainne Bh\u00f3thair\u00edn an tSeana\u2011Sh\u00e1ip\u00e9il. N\u00ed mar a ch\u00e9ile \u00e9 sin agus an \u201cHoly Ground\u201d, n\u00f3 Ionad na bPoll, ar an dtaobh eile don mbaile; b\u2019fh\u00e9idir go raibh baint aige sin le tionscal an l\u00edn. T\u00e1 ladhar laga n\u00f3 poill mh\u00f3ra ar bharr an Holy Stone, sa tsl\u00ed is go dtabharfadh na seand\u00e1laithe \u201cbull\u00e1n\u201d air. \u00das\u00e1idtear an focal Gaeilge sin as B\u00e9arla, ar n\u00f3s m\u00f3r\u00e1n t\u00e9arma\u00ed eile i\u00a0seand\u00e1la\u00edocht na h\u00c9ireann (gall\u00e1n, cloch\u00e1n, leacht, crann\u00f3g, lios, rath, fulacht fia, t\u00f3char). \u00das\u00e1idtear an focal \u201cbull\u00e1n\u201d ag tagairt d\u00e1 leith\u00e9id de charraig agus ag tagairt do na poill a\u00a0bheadh ann. N\u00ed gn\u00e1ch go mb\u00edonn na bull\u00e1in chomh m\u00f3r is at\u00e1 ceann an Daingin, agus de ghn\u00e1th, n\u00ed bh\u00edonn ach poll amh\u00e1in iontu. Is minic\u00ed a bh\u00edonn siad ar f\u00e1il i\u00a0su\u00edomheanna mhainistreacha na me\u00e1n\u2011aoiseanna n\u00e1 i\u00a0n\u2011aon chomhth\u00e9acs eile.<\/p><p>T\u00e1 roinnt sc\u00e9alta ann a mh\u00edneodh d\u00fainn conas go bhfuil an bull\u00e1n seo san \u00e1it ina bhfuil s\u00e9, n\u00f3 cad \u00e9 an chusp\u00f3ir a bh\u00ed leis. T\u00e1 s\u00e9 r\u00e1ite go mb\u2019fh\u00e9idir gurb \u00e9 umar an uisce coisric \u00e9 \u00f3n s\u00e1ip\u00e9al Caitliceach a bh\u00ed ar Bh\u00f3thair\u00edn an tSeana\u2011Sh\u00e1ip\u00e9il sa 18\u00fa haois, agus t\u00e1 c\u00fantas ag an Suirbh\u00e9ireacht Ordn\u00e1is go ndeint\u00ed \u201cturas\u201d air. T\u00e1 s\u00e9 r\u00e1ite chomh maith go raibh s\u00e9 i\u00a0n\u2011\u00e1it eile tr\u00e1th, i\u00a0mBaile an Mhuilinn, lasmuigh den mbaile, mar a bhfuil gall\u00e1in eile agus sampla\u00ed d\u2019eala\u00edon na gcarraigeacha f\u00f3s le feiscint (ruda\u00ed a th\u00e9ann siar go dt\u00ed tr\u00e9imhse luath i\u00a0nAois an Chr\u00e9\u2011Umha, n\u00f3 b\u2019fh\u00e9idir n\u00edos luaithe fi\u00fa). N\u00ed d\u00f3cha go mbeidh fhios againn go deimhnitheach cad as don gcarraig seo go f\u00edrinneach.<\/p><p>Mar sin, cad \u00e9 an \u00fas\u00e1id a bhaint\u00ed as na bull\u00e1in? Mar a luadh anseo thuas, \u00fas\u00e1idt\u00ed don uisce coisric iad, ach is i\u00a0gcomhth\u00e9acs d\u00e9anach \u00e9 sin. T\u00e1 s\u00e9 r\u00e1ite go mb\u2019fh\u00e9idir gurb \u00e9 an \u00fas\u00e1id a bhaint\u00ed as na bull\u00e1in seo, go h\u00e1irithe nuair a bhaineann siad le mainistreacha luatha, n\u00e1 mar bhr\u00f3ite muilinn, ach le feidhm speisialta eaglasta (rud a mh\u00edneodh cad ina thaobh nach mb\u00edonn siad ar f\u00e1il ar shu\u00edomhanna saolta den dtr\u00e9imhse ch\u00e9anna, .i. na liosanna, na caisil, srl.). B\u2019fh\u00e9idir go mbaint\u00ed \u00fas\u00e1id astu chun \u00e1bhar a ullmh\u00fa le h\u00fas\u00e1id i\u00a0searmanas reiligi\u00fanda \u00e9igin? B\u2019fh\u00e9idir nach mbeadh fhios againn go cinnte go deo.<\/p><p>T\u00e1 s\u00e9 suimi\u00fail a thabhairt faoi ndeara go bhfuil ceann de na seana\u2011phumpa\u00ed a d\u2019\u00fas\u00e1idt\u00ed chun uisce a shol\u00e1thar do mhuintir na sr\u00e1ide f\u00f3s ann, d\u00edreach i\u00a0n\u2011aice leis an Holy Stone. Ar shl\u00ed, c\u00e9 nach bhfuil na p\u00edosa\u00ed seo de \u201cthrosc\u00e1n na sr\u00e1ide\u201d chomh cr\u00edonna leis an Holy Stone, t\u00e1 siad chomh t\u00e1bhachtach c\u00e9anna leis i\u00a0stair an bhaile!<\/p><h2>S\u00e1ip\u00e9il Phar\u00f3ist\u00ed na Me\u00e1n\u2011aoiseanna<\/h2><p>Formh\u00f3r na bhfothracha at\u00e1 ina seasamh f\u00f3s ar an leithinis, is fothracha iad de sh\u00e1ip\u00e9il na bpar\u00f3ist\u00ed, n\u00f3 ceann \u00e9igin acu, is \u201ccaisle\u00e1in\u201d iad, s\u00e9 sin le r\u00e1, tithe t\u00fair (\u00f3n dtr\u00e9imhse idir an 14\u00fa haois agus an 16\u00fa haois). Is ar shist\u00e9am na ndeois\u00ed agus na bpar\u00f3ist\u00ed a\u00a0bh\u00ed eagra\u00edocht na heaglaise bunaithe sna me\u00e1n\u2011aoiseanna, agus ina ndiaidh, ach n\u00edor thosnaigh crot ceart ag teacht ar an sist\u00e9am sin go dt\u00ed go d\u00e9anach sa 12\u00fa haois, n\u00f3 ina dhiaidh sin. Buna\u00edodh 19 gcinn de phar\u00f3ist\u00ed i\u00a0gCorca Dhuibhne, agus t\u00f3gadh cuid de na s\u00e1ip\u00e9il ar shu\u00edomhanna eaglasta \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochta, c\u00e9 gur t\u00f3gadh cuid mhaith acu ar shu\u00edomhanna nua, agus bh\u00ed baint ag cuid acu leis na teaghlaigh Angla-Normannacha a shocraigh s\u00edos sa cheantar.<\/p><p>Sa l\u00e1 at\u00e1 inniu ann, t\u00e1 fothracha ina seasamh f\u00f3s ar 12 shu\u00edomh acu, agus seachas an s\u00e1ip\u00e9al maorga R\u00f3mh\u00e1n\u00fail \u00f3n 12\u00fa haois i\u00a0gCill Maoilch\u00e9adair, n\u00edl iontu ach tithe simpl\u00ed dronuilleogacha le dh\u00e1 bhinn, gan aon roinnt le feiscint idir chorp an ts\u00e1ip\u00e9il agus an saingeal, agus gan puinn orn\u00e1id\u00edochta. I\u00a0measc na sampla\u00ed is fearr a mhaireann f\u00f3s, t\u00e1 na cinn sa tSr\u00e1idbhaile, i\u00a0gCill Aighne agus i\u00a0gCill Seanaigh (gairid do Chaisle\u00e1n Ghriaire), i\u00a0mBaile U\u00ed Bhaoith\u00edn (gairid do Bhaile an Fheirt\u00e9araigh), agus sa Chloch\u00e1n. T\u00e1 s\u00e1ip\u00e9il eile le feiscint i\u00a0nD\u00fan Chaoin agus i\u00a0n\u00cdnse. Deineadh tochailt sa bhliain 1991 ar Dh\u00fan \u00darlann, sna Gorta Dubha gairid do Bhaile an Fheirt\u00e9araigh, rud a nocht fothrach an ts\u00e1ip\u00e9il ann, a bh\u00ed cl\u00fadaithe go dt\u00ed sin. I\u00a0mBaile an Daingin, t\u00e1 leacacha \u00f3 na me\u00e1n\u2011aoiseanna sa reilig timpeall ar Sh\u00e1ip\u00e9al Shain Sh\u00e9amais; \u00f3n 19\u00fa haois an s\u00e1ip\u00e9al sin, ach bh\u00ed s\u00e1ip\u00e9al eile ar an su\u00edomh c\u00e9anna roimhe sin.<\/p><p>T\u00e1 fothracha gairid do Chill Maoilch\u00e9adair ar a dtugtar \u201cTigh an tSainsil\u00e9ara\u201d agus \u201cFothrach Bhr\u00e9anainn\u201d (n\u00f3 \u201cTigh an tSagairt\u201d), agus b\u2019fh\u00e9idir gur go d\u00e9anach sna me\u00e1n\u2011aoiseanna a t\u00f3gadh iad sin.<\/p><h2>S\u00e1ip\u00e9al agus Reilig Shain Sh\u00e9amais, Baile an Daingin<\/h2><p>Is laistigh d\u2019fhalla\u00ed an bhaile a bh\u00ed s\u00e1ip\u00e9al phar\u00f3iste an Daingin sa 13\u00fa haois, agus is do Shan S\u00e9amas a tiomna\u00edodh \u00e9. Bh\u00ed s\u00e9 san \u00e1it at\u00e1 s\u00e1ip\u00e9al an lae inniu, n\u00f3 gairid d\u00f3; is s\u00e1ip\u00e9al de chuid Eaglais na h\u00c9ireann \u00e9 sin, a t\u00f3gadh sa bhliain 1807. B\u2019fh\u00e9idir gur fearr an cur amach at\u00e1 air mar ionad do choirmeacha ceoil i\u00a0rith an tsamhraidh, n\u00f3 an \u00e1it mar a deintear taifead ar na cl\u00e1racha teilif\u00edse \u201cOther Voices\u201d. Gach seans gur \u00f3n seana\u2011sh\u00e1ip\u00e9al a th\u00e1inig an t\u2011umar cloiche at\u00e1 sa ts\u00e1ip\u00e9al nua.<\/p><p>Port ab ea an Daingean, as a mb\u00edodh daoine ag tabhairt faoi Shantiago de Compostela, sa Ghail\u00eds sa taobh thiar thuaidh den Sp\u00e1inn, ar oilithreacht m\u00f3r na me\u00e1n\u2011aoiseanna i\u00a0n\u2011on\u00f3ir Shain Sh\u00e9amais. Is don naomh c\u00e9anna a tiomna\u00edodh s\u00e1ip\u00e9al na me\u00e1n\u2011aoiseanna agus an s\u00e1ip\u00e9al nua araon, rud a l\u00e9ir\u00edonn an seana\u2011cheangal idir an ceantar seo agus Leithinis na hIb\u00e9ire.<\/p><p>T\u00e1 an reilig timpeall ar an s\u00e1ip\u00e9al suimi\u00fail; t\u00e1 roinnt leacacha agus tuama\u00ed ann \u00f3 na me\u00e1n\u2011aoiseanna d\u00e9anacha, chomh maith le roinnt clocha gearrtha \u00f3n seana\u2011sh\u00e1ip\u00e9al. T\u00e1 suim ar leithrigh ag baint le ceithre chloch acu, iad go l\u00e9ir i\u00a0l\u00e1r na reilige, soir \u00f3 dheas \u00f3n s\u00e1ip\u00e9al. An ceann is fusa le aimsi\u00fa n\u00e1 an ceann i\u00a0mb\u00e9al thuama mhuintir Mhullins, d\u00edreach laisteas don s\u00e1ip\u00e9al, taobh leis an gcos\u00e1n a im\u00edonn timpeall air. T\u00e1 inscr\u00edbhinn mh\u00f3r fhada as B\u00e9arla ar an leac seo, le c\u00fantas ar bh\u00e1s Frederick Mullins sa bhliain 1695, i\u00a0n\u2011aois 31 bliain. Ba bhall \u00e9 den dteaghlach a bh\u00ed ina gc\u00f3na\u00ed ina dhiaidh sin sa Tigh M\u00f3r i\u00a0mBaile an Gh\u00f3il\u00edn, agus a bhain amach an teideal \u201cLord Ventry\u201d d\u00f3ibh f\u00e9in.<\/p><p>T\u00e1 leac eile ann, at\u00e1 briste ina dh\u00e1 leath anois, go bhfuil inscr\u00edbhinn as Laidin timpeall ar an iomall air, agus is d\u00f3cha gur i\u00a0gcuimhne ar Ghear\u00f3id Mac Gearailt a gearradh \u00e9. T\u00e1 an bhliain 1504 greanta air, agus t\u00e1 tr\u00ed sciath air; t\u00e1 armas Ghearaltaigh na Mumhan ar cheann amh\u00e1in acu, ina bhfuil sailt\u00edr dhearg luite anuas ar thorc agus ar ghr\u00edobh.<\/p><p>T\u00e1 droch\u2011chaoi ar an tr\u00ed\u00fa leac, ceann traip\u00e9as\u00f3ideach a bhaineann le muintir R\u00edse, agus n\u00ed f\u00e9idir an inscr\u00edbhinn, as Laidin is as B\u00e9arla, a l\u00e9amh a thuilleadh. Leac i\u00a0gcuimhne ar Stephen Rice is ea \u00e9, a cailleadh sa bhliain 1622, agus ar a bhean Ellen Trant, a cailleadh c\u00faig bliana roimhe. T\u00e1 sciath greanta air, le leon ina sheasamh ar a chosa deiridh, c\u00e9 nach f\u00e9idir \u00e9 sin a dh\u00e9anamh amach go soil\u00e9ir a thuilleadh.<\/p><p>Crot na dinge at\u00e1 ar an leac deireannach; n\u00edl aon inscr\u00edbhinn air, ach t\u00e1 swastika mar mhaisi\u00fach\u00e1n ar leath amh\u00e1in de, agus dearth\u00f3ireacht de l\u00ednte cuartha fite fuaite tr\u00edna ch\u00e9ile ar an leath eile. Gach seans go mbaineann s\u00e9 leis an 16\u00fa haois n\u00f3 leis an 17\u00fa haois.<\/p><p>T\u00e1 leacacha suimi\u00fala eile sa reilig, nach bhfuil chomh cr\u00edonna c\u00e9anna; is d\u00f3cha gurb \u00e9 seo reilig mhuintir an Daingin \u00f3 t\u00f3gadh an ch\u00e9ad sh\u00e1ip\u00e9al ann sa 13\u00fa haois anuas go dt\u00ed an 20\u00fa haois f\u00e9in.<\/p><h2>S\u00e1p\u00e9ail Phar\u00f3iste Dh\u00fan \u00darlann, na Gorta Dubha<\/h2><p>\u00d3 dheireadh an 12\u00fa haois ar aghaidh, thosnaigh crot ceart ag teacht ar shist\u00e9am na ndeoiseanna agus na bpar\u00f3ist\u00ed ar a mbuna\u00edodh an eaglais i\u00a0n\u00c9irinn sna me\u00e1n\u2011aoiseanna, agus ina ndiaidh. Buna\u00edodh 19 gcinn de phar\u00f3ist\u00ed i\u00a0gCorca Dhuibhne; lena linn, is i\u00a0nArd Fhearta a bh\u00ed su\u00edomh na deoise. Sa l\u00e1 at\u00e1 inniu ann, t\u00e1 fothracha f\u00f3s ina seasamh ar 12 shu\u00edomh acu, agus seachas an s\u00e1ip\u00e9al maorga R\u00f3mh\u00e1n\u00fail \u00f3n 12\u00fa haois i\u00a0gCill Maoilch\u00e9adair, n\u00edl iontu ach tithe simpl\u00ed dronuilleogacha le dh\u00e1 bhinn, gan aon roinnt le feiscint idir chorp an ts\u00e1ip\u00e9il agus an saingeal, agus gan puinn orn\u00e1id\u00edochta. Baineann siad le r\u00e9imse d\u00e1ta\u00ed \u00f3n 12\u00fa haois go dt\u00ed an 16\u00fa haois.<\/p><p>Is sna Gorta Dubha at\u00e1 an s\u00e1ip\u00e9al a bhain leis an bpar\u00f3iste me\u00e1n\u2011aoiseach D\u00fan \u00darlann (gur cuid de Phar\u00f3iste an Fheirt\u00e9araigh inniu \u00e9), agus t\u00e1 \u00fas\u00e1id \u00e1 bhaint f\u00f3s as s\u00edneadh a cuireadh le reilig na me\u00e1n\u2011aoiseanna mar reilig an phar\u00f3iste inniu. C\u00e9 gur d\u00f3cha gur sa 13\u00fa haois a buna\u00edodh l\u00e1r\u2011ionad an phar\u00f3iste ann, is d\u00f3cha gur leis an 15\u00fa haois a bhaineann na fothracha f\u00e9in, agus gurb iad na Feirt\u00e9araigh na t\u00f3g\u00e1laithe, teaghlach go raibh tailte leathana sa d\u00fathaigh seo ina seilbh \u00f3 dheireadh an 13\u00fa haois ar aghaidh. Tugann c\u00fantais\u00ed stairi\u00fala le tuiscint go raibh an s\u00e1ip\u00e9al \u00e1 choime\u00e1d i\u00a0ndea\u2011riocht isteach sa 17\u00fa haois, ach nach raibh ann ach fothrach faoi l\u00e1r an 18\u00fa haois.<\/p><p>Deineadh tochailt ar an su\u00edomh seo sa bhliain 1991, faoi sti\u00fair Mh\u00edche\u00e1l U\u00ed Choile\u00e1in, le s\u00fail is go bhf\u00e9adfa\u00ed fothrach an ts\u00e1ip\u00e9il a nochtadh ar\u00eds, \u00f3n uair go raibh s\u00e9 cl\u00fadaithe. Faoi choimirce Oidhreacht Chorca Dhuibhne a deineadh an saothar, le taca\u00edocht \u00f3 Chiste na h\u00c9ireann. Chun cuairt a thabhairt ar an s\u00e1ip\u00e9al, n\u00edl le d\u00e9anamh ach si\u00fal tr\u00edd an reilig chomhaimseartha, agus t\u00e1 s\u00e9 le feiscint i\u00a0gc\u00fal na reilige. T\u00e1 an doras le feiscint go soil\u00e9ir, agus umar an uisce coisric ar thaobh do l\u00e1imhe dheise. N\u00ed raibh aon radharc ar na gn\u00e9ithe seo, n\u00e1 ar na falla\u00ed f\u00e9in, sarar deineadh an tochailt.<\/p><h2>S\u00e1ip\u00e9al Phar\u00f3iste Dh\u00fan Chaoin \u00f3 na Me\u00e1n\u2011aoiseanna<\/h2><p>Is beag an m\u00e9id at\u00e1 f\u00f3s le feiscint os cionn na tal\u00fan de sh\u00e1ip\u00e9al phar\u00f3iste Dh\u00fan Chaoin \u00f3 na me\u00e1n\u2011aoiseanna, s\u00e1ip\u00e9al a bh\u00ed ann \u00f3 dheireadh an 13\u00fa haois ar a laghad, agus gur d\u00f3cha gur baineadh \u00fas\u00e1id as go deireadh an 16\u00fa haois. T\u00e1 s\u00e9 d\u00edreach i\u00a0n\u2011aice le s\u00e1ip\u00e9al an lae inniu, agus is ann a cuireadh muintir an phar\u00f3iste \u00f3n 13\u00fa haois anuas go dt\u00ed an 20\u00fa haois. Seachas doras le fardoras sa chliath\u00e1n thuaidh, agus cuid d\u2019fhuinneog dhronuilleogach sa bhinn thiar, n\u00edl aon ghn\u00e9ithe seand\u00e1la\u00edochta eile le tabhairt faoi ndeara sa bhfoirgneamh. Gach seans gur \u00f3n s\u00e1ip\u00e9al seo a th\u00e1inig an t\u2011umar cloiche at\u00e1 i\u00a0bp\u00f3irse sh\u00e1ip\u00e9il an lae inniu.<\/p><p>Is anseo a cuireadh Tom\u00e1s \u00d3 Criomhthain (1855-1937), an tOile\u00e1nach, agus s\u00e9 S\u00e9amus Murphy, saor cloch na dea\u2011ch\u00e1ile \u00f3 Chorcaigh, a dhealbhaigh an leac os a chionn. T\u00e1 inscr\u00edbhinn ar an leac, agus maisi\u00fach\u00e1in, ina measc brad\u00e1n agus cri\u00fa naomh\u00f3ige ag r\u00e1mha\u00edocht (c\u00e9 go bhfuilid suite soir siar sa bh\u00e1d!).<\/p><p>T\u00e1 macasamhail shuimi\u00fail d\u2019\u00cdosa \u00e1 ch\u00e9asadh ar an gcrois istigh sa bhfalla ar an dtaobh amuigh d\u2019fhothrach an ts\u00e1ip\u00e9il, taobh leis an uaigh, agus t\u00e1 c\u00fapla cros gharbh d\u00e9anta as clocha sa reilig chomh maith, agus iad curtha ina seasamh ann mar chomhartha\u00ed ar uaigheacha.<\/p><p>\u00a0<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochtaT\u00e1 Corca Dhuibhne ag cur thar maoil le stair agus le beatha an chreidimh T\u00e1 Corca Dhuibhne ag cur thar maoil le stair agus le beatha an chreidimh R\u00e9amhr\u00e1 (Deintear a thuilleadh pl\u00e9 anseo th\u00edos ar na su\u00edomhanna agus ar na gn\u00e9ithe go bhfuil cl\u00f3 trom [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","footnotes":""},"class_list":["post-1437","page","type-page","status-publish","hentry","entry","owp-thumbs-layout-horizontal","owp-btn-normal","owp-tabs-layout-horizontal","has-no-thumbnails","has-product-nav"],"aioseo_notices":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.4 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochta - D\u00edseart Institute of Irish Spirituality and Culture in Dingle<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"ga_IE\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochta - D\u00edseart Institute of Irish Spirituality and Culture in Dingle\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochtaT\u00e1 Corca Dhuibhne ag cur thar maoil le stair agus le beatha an chreidimh T\u00e1 Corca Dhuibhne ag cur thar maoil le stair agus le beatha an chreidimh R\u00e9amhr\u00e1 (Deintear a thuilleadh pl\u00e9 anseo th\u00edos ar na su\u00edomhanna agus ar na gn\u00e9ithe go bhfuil cl\u00f3 trom [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"D\u00edseart Institute of Irish Spirituality and Culture in Dingle\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/An-D%c3%adseart-262189877130385\/?ref=br_rs\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-06-02T16:27:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/door-small-225x300.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"34 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/\",\"url\":\"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/\",\"name\":\"Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochta - D\u00edseart Institute of Irish Spirituality and Culture in Dingle\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/diseart.ie\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/door-small-225x300.jpg\",\"datePublished\":\"2021-06-02T16:09:45+00:00\",\"dateModified\":\"2021-06-02T16:27:33+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"ga-IE\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"ga-IE\",\"@id\":\"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/door-small-225x300.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/door-small-225x300.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/diseart.ie\/ga\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochta\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/diseart.ie\/#website\",\"url\":\"https:\/\/diseart.ie\/\",\"name\":\"D\u00edseart Institute of Irish Spirituality and Culture in Dingle\",\"description\":\"Dingle, Kerry, Ireland\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/diseart.ie\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/diseart.ie\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"ga-IE\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/diseart.ie\/#organization\",\"name\":\"D\u00edseart Centre of Irish Spirituality and Culture\",\"url\":\"https:\/\/diseart.ie\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"ga-IE\",\"@id\":\"https:\/\/diseart.ie\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/diseart-logo-v2.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/diseart-logo-v2.png\",\"width\":400,\"height\":150,\"caption\":\"D\u00edseart Centre of Irish Spirituality and Culture\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/diseart.ie\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/An-D\u00edseart-262189877130385\/?ref=br_rs\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochta - D\u00edseart Institute of Irish Spirituality and Culture in Dingle","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/","og_locale":"ga_IE","og_type":"article","og_title":"Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochta - D\u00edseart Institute of Irish Spirituality and Culture in Dingle","og_description":"Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochtaT\u00e1 Corca Dhuibhne ag cur thar maoil le stair agus le beatha an chreidimh T\u00e1 Corca Dhuibhne ag cur thar maoil le stair agus le beatha an chreidimh R\u00e9amhr\u00e1 (Deintear a thuilleadh pl\u00e9 anseo th\u00edos ar na su\u00edomhanna agus ar na gn\u00e9ithe go bhfuil cl\u00f3 trom [&hellip;]","og_url":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/","og_site_name":"D\u00edseart Institute of Irish Spirituality and Culture in Dingle","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/An-D%c3%adseart-262189877130385\/?ref=br_rs","article_modified_time":"2021-06-02T16:27:33+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/door-small-225x300.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"34 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/","url":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/","name":"Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochta - D\u00edseart Institute of Irish Spirituality and Culture in Dingle","isPartOf":{"@id":"https:\/\/diseart.ie\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/door-small-225x300.jpg","datePublished":"2021-06-02T16:09:45+00:00","dateModified":"2021-06-02T16:27:33+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/#breadcrumb"},"inLanguage":"ga-IE","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ga-IE","@id":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/#primaryimage","url":"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/door-small-225x300.jpg","contentUrl":"https:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/door-small-225x300.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/suiomhanna-eaglasta-i-gcorca-dhuibhne-o-re-luath-na-criostaiochta\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Su\u00edomhanna Eaglasta i gCorca Dhuibhne \u00f3 R\u00e9 Luath na Cr\u00edosta\u00edochta"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/diseart.ie\/#website","url":"https:\/\/diseart.ie\/","name":"D\u00edseart Institute of Irish Spirituality and Culture in Dingle","description":"Dingle, Kerry, Ireland","publisher":{"@id":"https:\/\/diseart.ie\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/diseart.ie\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"ga-IE"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/diseart.ie\/#organization","name":"D\u00edseart Centre of Irish Spirituality and Culture","url":"https:\/\/diseart.ie\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ga-IE","@id":"https:\/\/diseart.ie\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/diseart-logo-v2.png","contentUrl":"http:\/\/diseart.ie\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/diseart-logo-v2.png","width":400,"height":150,"caption":"D\u00edseart Centre of Irish Spirituality and Culture"},"image":{"@id":"https:\/\/diseart.ie\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/An-D\u00edseart-262189877130385\/?ref=br_rs"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1437","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1437"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1437\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1442,"href":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1437\/revisions\/1442"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/diseart.ie\/ga\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1437"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}